Republički fond za penzijsko i invalidsko osiguranje (PIO) objavio je juče da od 1. januara 2027. godine važe novi uslovi za odlazak u penziju: žene će odlaziti u penziju sa 64 godine i dva meseca života i najmanje 15 godina staža osiguranja, dok su za muškarce uslovi ostali nepromenjeni. Trend pomeranja starosne granice raste od izmena Zakona usvojenih 2014. godine, a u kojoj meri je Zakon uzeo u obzir uslove za rad žena za Mašinu objašnjava Sarita Bradaš iz Centra za dostojanstven rad, dok se kandidat na Studentskoj listi Jugoslav Ristić osvrće na loš materijalni položaj penzionera.
U Evropi prisutan je trend povećanja starosnih granica za odlazak u penziju, ali se on drastično razlikuje u drugim zemljama. U Holandiji i Danskoj starosna granica za odlazak u penziju je 67 godina, dok je u regionu starosna granica približno ista: 65 godina za muškarce i oko 64 godine za žene.
Najava o povećanju starosne granice za penzionisanje žena u Srbiji koju je saopštio PIO fond deo je izmena i dopuna Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju iz 2014. godine, koje su počele da se primenjuju 1. januara 2015. godine. Ovim zakonom predviđa se da će se starosna granica za odlazak u penziju između muškaraca i žena izjednačiti do 2032. godine.
Sarita Bradaš iz Centra za dostojanstven rad navodi kako iz obrazloženja izmena Zakona nije jasno zašto je za postizanje finansijske održivosti penzijskog sistema izaberano da se to učini povećanjem starosne granice za žene na 65 godina do 2032. godine.
Sarita Bradaš; Foto: Medija centar
„Ova izmena nije uvedena kako bi se ženama omogućilo da rade do 65. godine jer su tu mogućnost imale u skladu sa odredbama Zakona o radu, dakle sve one koje su želele da rade nakon što su ostvarile uslov za starosnu penziju su to mogle da učine.“
Prema oceni Bradaš, motiv je bio odlaganje sticanja prava na penziju, čime bi se potencijalno smanjio broj godina tokom kojih žene primaju penzije i time se ostvare uštede.
Duži radni vek, kraći životni vek?
Jugoslav Ristić, kandidat na Studentskoj listi, za Mašinu ocenjuje kako je 2014. godine ova mera bila neophodna s obzirom na produžavanje životnog veka, ali zbog neujednačenog odnosa broja radnika i penzionera u zemlji.
„Trenutno imamo 1,45 radnika na broj penzionera, a da bi sistem bio održiv potrebno je tri radnika na jednog penzionera. Kada se sve to objektivno oceni čini mi se da je to prosto bila jedna neophodna mera, ali da nije rešenje u preranom odlasku u penziju već je rešenje u većim penzijama i boljem standardu.“
Sarita Bradaš podseća na činjenicu da žene žive duže od muškaraca što predstavlja čest argument koji mnogi koriste u prilog povećanju starosne granice za penzionisanje žena.
„Međutim, razlike u očekivanom trajanju života opšte populacije ne podudaraju se sa razlikama među različitim kategorijama osiguranika. Podaci Republičkog fonda PIO o prosečnoj starosti korisnika starosnih penzija kojima je prestalo pravo zbog smrti pokazuju da je u 2025. godini ta starost za žene i muškarce iz kategorije zaposlenih bila jednaka – 78 godina. Kod osiguranika samostalnih delatnosti žene su umirale u proseku dve godine ranije od muškaraca (muškarci sa 76, a žene sa 74 godine),“ kazala je Bradaš.
Ovi podaci su prema njenoj oceni dovoljan kontraargument za podizanje starosne granice za penzionisanje žena. Uz to, Bradaš smatra da oni zahtevaju analizu kako bi se odgovorilo na pitanje zašto penzionerke koje su bile zaposlene ili samozaposlene žive kraće od žena u opštoj populaciji, a muškarci penzioneri duže od muškaraca u opštoj populaciji.
„Meni se čini da odgovor treba da tražimo u nesrazmernoj opterećenosti žena neplaćenim radom i posledično iscrpljivanju njihovih resursa.“
Bradaš tvrdi da sam Zakon ne uzima u obzir uslove rada i života žena.
„Ilustracije radi, u periodu 2015-2025. starosna granica za ostvarivanje prava na starosnu penziju žena povećana je za 3 godine i 10 meseci. Istovremeno, očekivano preostalo trajanje života žena u starosnoj grupi 60–64 godine povećano je sa 20,65 na 21,46 godina, odnosno za nešto manje od 10 meseci. Iako se ova dva pokazatelja ne mogu neposredno izjednačavati, njihovo poređenje ukazuje na nesrazmeru između obima produžavanja starosnog uslova i promene očekivanog trajanja života,“ opisuje Bradaš.
A posle penzionisanja – još rada
Penzioneri u Srbiji često nastavljaju da rade i nakon što se formalno ’penzionišu’, a prema mišljenju Ristića ova pojava svedoči o lošem materijalnom položaju penzionera.
„Prosečnu penziju koja iznosi 56.000 dinara ima 960.000 penzionera što je podatak koji ukazuje da je teško danas živeti od penzije. Ako 960.000 ima penzija do 56.000. to samim tim znači mnogi imaju manje od toga i zaista je teško zamisliti taj život sa tako malim penzijama,“ smatra on.
Jugoslav Ristić; Izvor: Jugoslav Ristić / Facebook
U okviru Studentskog programa u odeljku „Rad i socijalna pitanja“, kao neke od mera koje se tiču penzionera navedeni su redovnije usklađivanje penzija, dva puta godišnje, kako bi primanja pratila inflaciju i rast zarada, kao i vanredno i dodatno povećanje najnižih penzija od pet odsto preko redovnih povišica.
Jugoslav Ristić navodi da Studentska lista nema plan niti nameru za dalje povećavanje starosne granice.
„Samo će se dogoditi povećanje penzija i jedna nova mera koju donosimo, a to je pravo supružnika da ima do 15 odsto od penzije supružnika nakon njihove smrti,“ kaže Ristić a povod za ovu meru navodi loš materijalni položaj penzionera koji su sami.
„To je jedna mera koja znatno poboljšava standard penzionera jer dok dvoje živi zajedno, dok primaju dve penzije, nekako se ipak živi“.
Ristić kaže da Studentska lista nije najavljivala velike, radikalne promene usled nepoznavanja pravog stanja ekonomije.
M.P.
Preuzeto sa: